توفان فکری یا توفان مغزی یك روش برای برانگیختن خلاقیت در یک گروه‌است که برای تولید تعداد زیادی ایده در مورد یک مسأله به کار می‌رود . بعضی گفته اند طوفان مغزی موثرترین و احتمالا متداول ترین فرآیند گروهی است و به نقل از مدیر موسسه ای که اولین ماوس را برای اپل اختراع کرده است در موسسه آنها طوفان مغزی عملا یک مذهب است .

به نظر می رسد توفان فکری روش خوبی برای چند برابر کردن بهره وری خلاقیت افراد باشد . در این روش گروهی، افراد هر چه می توانند درباره موضوعی خاص، ایده تولید می کنند. تجربه آزبورن در شرکت تبلیغاتی اش نشان داده با این روش هر دقیقه می شود یک ایده تولید کرد. یعنی کارکنان به ماشین تولید ایده تبدیل می شوند. یعنی هر چه به ذهنشان رسید. حتی اگر به نظر مسخره بیاید. تمرکز اصلی بر کمیت است و کسی حق ندارد به ایده های دیگران بخندد. حتی انتقاد هم ممنوع است. چون ممکن است باعث شود افراد از بیان ایده هاشان بترسند و در نتیجه در فرایند طوفان مغزی اختلال ایجاد می شود. چون اگر افراد از بیان ایده شان ترسیدند دیگر هیچ چیز به درد بخوری نمی گویند. یعنی اعضای تیم باید به جای انتقاد، به توسعه و بهبود ایده ها فکر کنند. چون ممکن است ایده های خوبی از آنها بیرون بیاید.

دلایل  فراوانی  در مورد  پربار  بودن  جلسات  تحرك  مغزی  بیان  گردیده  است كه  به  برخی از  آنها  اشاره  می  شود.اولین  دلیل  اثربخشی  تحرك  مغزی  افزایش قدرت  خلاقیت  در  گروه  است  تجربیات  انجام  شده  نشان  داده  است كه افراد در حالت  گروهی بیش  از حالت انفرادی قدرت تصور خلاق بروز می دهند.

رقابت  نیز  عامل  دیگری  است  كه  در جلسات  تحرك  مغزی   موجب  افزایش   اثربخشی  می گردد.همچنین  عدم  وجود  انتقاد  و  ارزیابی  های  سریع  باعث  می  شود  تا  اعضاء جلسه  با  فراغت  خاطر  به  اظهار  نظر  بپردازند  و  محیطی  مساعد  برای  خلاقیت  ایجاد  گردد.نكته  دیگری  كه  در  موثر  بودن  تحرك مغزی  قابل  ذكر  است  فی البداهه بودن  نظرات  است .

افراد  در  مقابل مساله  ای  قرار  می  گیرند كه  باید  به  سرعت  نسبت  به  آن  واكنش  نشان  دهند  و این  حالت  موجب  خلاق  تر  شدن  ذهن  می گردد درست مانند  لحظاتی   كه  فرد  در مقابل  یك  واقعه  غیر  منظره  عكس  العملی  بدیع  نشان  داده  است  كه  بعد  ها  وقتی  به  آن  می  اندیشد  از  پاسخ خود  دچار  شگفتی  می گردد.

کاربردهای توفان فکری : توانمندسازی نیروی انسانی و آموزش - اولویت‌بندی مسائل و مشکلات (افزایش تولید، کاهش هزینه‌ها، افزایش کیفیت، انگیزه، فروش و... ) - انتخاب بهترین راه حل - افزایش قدرت ابتکار و خلاقیت در نیروی انسانی -افزایش انگیزه در کارکنان - ایجاد کار تیمی و مدیریت مشارکتی - بدست آوردن ایده‌های بزرگ

قواعدی در توفان فکری :

رعایت این قواعد، منجر به هم‌افزایی در گروه می‌شود که نهایتاً باعث بروز خلاقیت در اعضای گروه می‌شود. بر این اساس، محدودیتی برای مطرح کردن ایده‌ها وجود نخواهد داشت و طی یک فرآیند طبیعی و بدون دخالت بیرونی، جمع مستمراً به ایده‌های بهتر دست خواهد یافت.

تمرکز بر کمیت :هرچه تعداد ایده‌هایی که تولید می‌شوند بیش‌تر باشد، احتمال دست یافتن به یک راه‌حل اساسی و اثربخش بیش‌تر است.

اجتناب از انتقاد : اگر در مواجههٔ اولیه با یک ایده، به جای انتقاد از آن، به توسعه و بهبود آن فکر کنیم، یک جو مناسب برای تولید ایده‌های غیرمعمول فراهم می‌شود. و همچنین باعث باز شدن فکر افرادمی شود و استفاده از این متد سبب ایجاد دامنه زیادی از راه حل‌های باورنکردنی می‌شود.

استقبال از ایده‌های غیرمعمول : ممکن است ایده‌های غیرمعمول رویکردهای جدیدی را به مسأله فراهم کنند و منجر به راه‌حل‌های بهتری نسبت به ایده‌های معمول شوند.

ترکیب و بهبود ایده‌ها : می‌توان با ترکیب دو ایدهٔ خوب، به ایده‌ای بهتر رسید که از هر دو ایدهٔ قبلی کامل‌تر باشد.

سایر اصول : آزادی ذهن و بیان – ممنوعیت تمسخر افراد و ایده ها - انتقاد ممنوع - پرهیز از خود سانسوری - ایجاد حداکثر تعداد نظرهای ممکن - ثبت کلیه نظرها و عقاید بر روی تخته - اختصار در بیان نظرات و پرهیز از هرگونه شرح و بسط

 

مراحل روش توفان فکری :
الف) خلاقیت و تولید اندیشه ( شامل پنج مرحله ) :
فعالیت افراد گروه در جلسة توفان فکری ، با هدایت و راهنمایی مقدماتی مسئول جلسه شروع میشود. با این نوع سازمان دهی، افراد اندیشهها و نظریات خود را بیان میدارند و منشیها تمام نظریات را ثبت میكنند، رعایت قوانین هفت گانه در اجرای این قسمت ضروری است. در حقیقت فعال ترین بخش این روش، اجرا و كنترل همین جلسة خلاقیت است كه شخص اندیشهای تولید میكند و تولیدات خود را ضمن یك تفكر خلاق بیان میدارد.
راهبردهای مرحلة اول:
1 
ـ بیان و تفهیم موضوع جلسه، به وسیلة رئیس جلسه
2 
ـ اعلام وظایف اعضاء، منشیها و مشاهدهكنندكان به وسیلة رئیس جلسه.
3 
ـ بیان قوانین جلسه به وسیلة رئیس جلسه
4 
ـ شروع جلسه بارش مغزی و ارائه نظریات به صورت چرخشی و نوبتی
5 
ـ ثبت نظریات و آرای بیان شده در حین اجرای جلسه به وسیلة منشی
ب) قصاوت و ارزشیابی ( مرحله آخر ) : 
پس از این كه مرحلة تولید اندیشهها در مدت معین صورت گرفت طبیعی است كه تعداد زیادی نظریه و طرح به دست میآید. در مرحلة آخر این مجموعه پالایش و نظریات مشابه و نامناسب حذف میشود و مشاهده گران و اعضای اصلی جلسة توفان فکری این نظریات را مورد بررسی و ارزشیابی قرار میدهند و در نهایت، تعدادی نظریه یا طرح به صورت پیشنهاد و دستاورد اصلی جلسه، اعلام میگردد.


تشكیلات جلسة توفان فكری:
رئیس گروه : رئیس گروه برنامهریز و هدایت كننده گروه است و در ابتدای جلسه آموزشهای مقدماتی در خصوص اجرا را به اعضا میدهد و كنترل جلسه را بعهده دارد.
یك یا چند نفر منشی : منشی باید تمام نظریات و اندیشههای جدید را ثبت كند تا در پایان جلسه، فهرست كاملی به نام افراد ارائه دهنده تكمیل گردد. بهتر است منشیها خارج یا در كنار جلسه حضور داشته باشند و وظیفه خود را با آرامش كامل انجام دهند.
اعضای شركت كننده:
تعداد افراد شركت كننده در جلسه بارش مغزی، متفاوت و از 10 تا 400 نفر متغیر است. به نظر میرسد كه تعداد افراد براساس دایرة اطلاعات آنان از موضوع تعیین میشود. اعضاء  جلسه  با  یكدیگر  تقریبا  همسانی  داشته  و  یك  فرد  عالی مقام  سازمانی  به  همراه  زیردستانش در یك جلسه شركت نکند همانطور كه اشاره شد جلسات توفان مغزی باید در گروههای كوچك انجام پذیرد و تعداد 12نفر حد مطلوب برای اعضا یك جلسه تحرك مغزی می باشد.
مشاهده كنندگان : گاه عدهای در مقام مشاهدهگر، بر جلسه نظارت میكنند. برداشتهای خود را مینویسند و در صورت لزوم در مرحلة ارزشیابی ، عقاید خود را بیان میدارند، معمولاً در جلسات بزرگ، عدة این افراد زیاد است.
زمان و طول جلسة بارش مغزی : نظریات متفاوتی در مورد زمان و طول جلسات ارائه شده است. دكتر سیدنی.جی. پارنز ، استاد دانشگاه بوفالو، كه تبحر و مهارت خاصی در مدیریت جلسة بارش مغزی دارد، زمان را بین 20 تا 45 دقیقه اعلام كرده است.

از مزایای اصلی‌ که طرفداران این روش برای آن ذکر می‌کنند تقویت روحیهٔ کار گروهی‌ست و انتقاد عمده ‌ای که به آن وارد می‌شود وقت ‌گیر بودنش است.

نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 17 فروردین 1391    | توسط: محمد خلیفه پور    | طبقه بندی: همه چیز درباره خلاقیت و نوآوری و ایده پردازی و فرصت،     | نظرات()